"Διηγήματα και μικρά πεζά'', Φραντς Κάφκα

Το βιβλίο «Διηγήματα και μικρά πεζά», είναι ένα  από τα λιγότερο γνωστά βιβλία του Φραντς Κάφκα, το οποίο αποτελείται από διηγήματα έκτασης από μία παράγραφο  έως λίγες σελίδες και συμπεριλαμβάνει και το αρκετά μεγαλύτερο «Κτίσμα» το οποίο έχει κυκλοφορήσει και μόνο του ως ανεξάρτητη έκδοση.

Έμαθα για το συγκεκριμένο βιβλίο όταν διάβασα μια συνέντευξη του Γερμανού συγγραφέα  Michael Augustin, στην οποία κατέτασσε το συγκεκριμένο βιβλίο μέσα σε αυτά που θα κρατούσε αν έπρεπε να μείνει σε ένα ερημονήσι, σε αυτά που τα διάβασε πάνω από μια φορά συστηματικά, αλλά και ως το βιβλίο που θα ήθελε να έχει γράψει ο ίδιος. 

Η μετάφραση στα Ελληνικά από την  Αλεξάνδρα Ρασιδάκη για τις εκδόσεις «Ροές» έχει γίνει από το Γερμανικό πρωτότυπο το οποίο αναπαράγει την κριτική έκδοση δηλαδή έκδοση η οποία είναι απαλλαγμένη από τις μετέπειτα προσθήκες του Μαξ Μπροντ. Η συλλογή των διηγημάτων στο πρωτότυπο έγινε από τον Roger Hermes το 1988. Ειδικά για το κτίσμα χρησιμοποιείται η μετάφραση των εκδόσεων « Άγρα» η οποία προϋπήρχε αλλά έχουν γίνει σχετικές τροποποιήσεις όπου κρίθηκε αναγκαίο. Η έκδοση είναι πολύ προσεγμένη και εκτός από τα διηγήματα περιλαμβάνει έναν κατατοπιστικό πρόλογο του μεταφραστή, αναλυτική παρουσίαση του πότε και αν δημοσιεύτηκε το κάθε διήγημα και σε τι μορφή βρέθηκε, αν είχε τίτλο κ.λπ. καθώς και ένα χρονολόγιο της ζωής του συγγραφέα. Η ποικιλία των διηγημάτων κάνει το βιβλίο αρκετά ξεκούραστο στην ανάγνωση με αποτέλεσμα να αποτελεί μια εξαιρετική εισαγωγή στο έργο του Κάφκα. Πρόκειται για  ένα έργο με το οποίο μπορεί κανείς να ξεκινήσει την ανάγνωση του Κάφκα πριν μπει σε έργα όπως η «Μεταμόρφωση» ή η «Δίκη». Αυτό γιατί θα καταλάβει κανείς γρήγορα αν του αρέσει το ύφος του συγγραφέα, αλλά δεν θα κουραστεί αφού οι υποθέσεις σε κάθε διήγημα εναλλάσσονται και έτσι μειώνεται η στατικότητα που χαρακτηρίζει τον Τσέχο συγγραφέα.

Παρόλο που πολλά από τα διηγήματα είναι ημιτελή ενώ κάποια αποτελούν σκόρπιες σκέψεις (υπάρχουν όμως και πολλά ολοκληρωμένα) η βασική συγγραφική ταυτότητα του Κάφκα δεν αλλοιώνεται. Συναντάμε συνεχώς το άγχος της αδυναμίας ελέγχου των καταστάσεων, την γραφειοκρατική αντίληψη σε όλα τα επίπεδα, ανθρώπους που δεν μπορούν να ελέγξουν τα πολύπλοκα γρανάζια απρόσωπων μηχανισμών,  φόβο για το άγνωστο και πλήρη παράδοση σε αρνητικά συναισθήματα που κανείς δεν  γνωρίζει από πού προέρχονται και πως μπορούν να ελεγχθούν. Σε ότι αφορά  ποια διηγήματα είναι ολοκληρωμένα και ποια όχι, εκτός από όσα είναι απόλυτα ξεκάθαρο, στα περισσότερα δεν είναι σαφές, καθώς η αίσθηση του μισού και του ανολοκλήρωτου είναι ούτως η άλλως μέρος του τρόπου που γράφει και αναπτύσσει την θεματολογία του ο Κάφκα.

 

«Το κτίσμα»

Το τελευταίο και μεγαλύτερο διήγημα της συλλογής (70 από τις 252 σελίδες) έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον. Γράφτηκε λίγο πριν ο Κάφκα μπει στο σανατόριο, ένα χρόνο πριν πεθάνει σύμφωνα με τις μαρτυρίες της τότε συντρόφου του Ντόρα Ντίαμαντ. Πρόκειται για ένα κλασικό Καφκικό διήγημα, στατικό σε ότι αφορά τον χωροχρόνο και ξεκάθαρα ημιτελές. Με αφήγηση σε  πρώτο πρόσωπο μας μας παρουσιάζεται με κάθε λεπτομέρεια, η διαμόρφωση ενός κτίσματος και η ζωή μέσα σε αυτό. Αποτυπώνονται με παραστατικότητα  οι λόγοι που οδήγησαν τον ιδιοκτήτη στην καταρχήν οικοδόμηση του, ενώ παρατίθεται και ισχυρή επιχειρηματολογία για την περαιτέρω διαμόρφωση του και τους λόγους που αυτή εξυπηρετεί.

Ο Κάφκα κάνει ένα εξαιρετικό παιχνίδι μυαλού και κινείται αριστοτεχνικά μέσα στο νου μας, όπως μέσα στο κτίσμα του. 

Πρόκειται για ένα  βιβλίο το οποίο διαβάζεται εύκολα παραπάνω από μία φορά αρκεί να υπάρχει η στοιχειώδης αγάπη για τον Τσέχο συγγραφέα και το έργο του.

Elias Canetti, ''Η άλλη δίκη, Τα γράμματα του Κάφκα στη Φελίτσε ''

O βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας (αν και ποσοτικά το έργο του είναι εξαιρετικά μικρό) Elias Canetti, το 1968 αποφασίζει να καταπιαστεί με μία μελέτη γύρω από την επιστολογραφία του Τσέχου συγγραφέα Φραντς Κάφκα με την Φελίτσε Μπάουερ, την οποία γνώρισε τυχαία και αρραβωνιάστηκε μαζί της δύο φορές χωρίς να φτάσουν ποτέ στον γάμο, αφού και ο δεύτερος αρραβώνας τους διαλύθηκε. Ο Canetti έγραψε ένα δοκίμιο 140 σελίδων, στις οποίες προσπαθεί και επιτυγχάνει εντυπωσιακά να συνδέσει το έργο του Κάφκα με την συγκεκριμένη περίοδο της ζωής του, ενώ αποδεικνύει την επιρροή της σχέσης του με την Φελίτσε στα γραπτά του, με αποκορύφωμα την σχέση του κορυφαίου έργου του «Η δίκη» με μια «άλλη δίκη» αυτή των συγγενών της Φελίτσε και στην οποία βρέθηκε κατηγορούμενος ο Κάφκα πριν την διάλυση του πρώτου αρραβώνα τους.

Από την ημέρα της γνωριμίας τους και για πέντε περίπου χρόνια (1912 – 1917) ο Κάφκα αλληλογραφεί σχεδόν καθημερινά (πολλές φορές και περισσότερο) με την Φελίτσε Μπάουερ. Η Φελίτσε πέθανε το 1960. Πέντε χρόνια πριν το θάνατο της πούλησε σε έναν έκδοτη τις περίπου 700 επιστολές και πολλές κάρτες που είχαν διασωθεί, αναφερόμαστε μόνο στις επιστολές που έστελνε ο Κάφκα, αυτές τις Φελίτσε που ήταν στην δική του κατοχή δεν διεσώθησαν. Οι επιστολές, βαθιά προσωπικές, εκδόθηκαν σε έναν τόμο 400 σελίδων, και πάνω σε αυτόν στηρίζεται η μελέτη του Canetti, η οποία αρχίζει τεκμηριώνοντας μια θέση σύμφωνα με την οποία δεν υπάρχει ηθικό δίλημμα για την έκδοση αυτών των επιστολών.

Ο Φραντς Κάφκα έγραψε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Λόγω του ότι ήταν πολυγραφότατος υποθέτει κανείς ότι έγραφε συνεχώς, όμως αυτό δεν ισχύει. Υπήρχαν μεγάλοι περίοδοι της ζωής του που δεν έγραφε τίποτα και αν συνυπολογίσουμε ότι πέθανε 41 ετών, τότε καταλαβαίνουμε ότι έγραψε για λίγα μόνο χρόνια. Η πιο παραγωγική περίοδος ήταν η πενταετία κατά την οποία αλληλογραφούσε με την Φελίτσε Μπάουερ. Την περίοδο εκείνη γράφει συνεχώς κάθε νύχτα, επιστολές, έργα μεταξύ των οποίων την Μεταμόρφωση, την Δίκή, το μεγαλύτερο μέρος της Αμερικής, τους Στοχασμούς κ.α. Έτσι αποδεικνύεται ότι πρόκειται για την πιο παραγωγική του περίοδο. Αυτό είναι και το πρώτο σημείο που εξετάζει ο Canetti. 

Συνεχίζει καθ’ όλη την διάρκεια του βιβλίου με την επιρροή της Φελιτσε στην ζωή του Κάφκα, στον χαρακτήρα του, τις ρίζες των φόβων του και πως αυτοί μεταλλάσσονται με την πάροδο των ετών και αρχίζει μια αντιπαραβολή αποσπασμάτων του έργου του με αποσπάσματα από τις επιστολές του. Έτσι καταλήγει στην περίφημη «άλλη δίκη».  Λίγο πριν την διάλυση του πρώτου αρραβώνα, οι γονείς  οι συγγενείς και οι στενοί φίλοι της Φελίτσε καλούν τον Κάφκα στο Βερολίνο στο ξενοδοχείο «Ασκανική Αυλή».  Εκεί στήνουν ένα ιδιότυπο δικαστήριο, στο οποίο κατηγορούν ευθέως τον Κάφκα για διάφορα θέματα με σημαντικότερο  την προβληματική σχέση με την Φελίτσε, η οποία δεν βλέπουν να οδηγεί σε γάμο. Ο Κάφκα σε όλη την διάρκεια της «δίκης» σιωπά. Η σιωπή του όμως αυτή, μετουσιώνεται σε έργο αφού αμέσως μετά ξεκινάει να γράφει το μυθιστόρημα  «Η Δίκη» και ο Canetti μας κάνει μια σύγκριση των δύο δικών από την αρχή ως το τελευταίο κεφάλαιο του μυθιστορήματος.

Παράλληλα σε όλο το δοκίμιο γίνεται αντιπαραβολή αποσπασμάτων από γραπτά του Κάφκα με στιγμές από την ζωή του και αποδεικνύεται πως  ότι έγραψε ο μεγάλος Τσέχος – Γερμανόφωνος συγγραφέας ήταν βαθιά βιωματικό.

Βιβλίο σύντομο, εύκολο, με απλή γραφή (για επίπεδο δοκιμίου), αφορά κυρίως θαυμαστές και μελετητές του έργου του Κάφκα. Οι επιστολές δεν είναι απαραίτητο να έχουν διαβαστεί σε αντίθεση με τα βασικά του έργα (Δίκη, Μεταμόρφωση, Αμερική, Πύργος κ.λπ.) για τα οποία ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει μια σαφή εικόνα, τουλάχιστον των δύο πρώτων

‘Κάφκα’, Gerard - Georges Lemaires

Από το οπισθόφυλλο:

Μαγεμένος αλλά και ταυτόχρονα απωθημένος από την Πράγα, αναζητώντας μια Γη Επαγγελίας και εξόριστος στο Βερολίνο, δειλός αρραβωνιαστικός και αμετανόητος γόης, ολοκληρωμένος αθλητής, υποχόνδριος και χορτοφάγος, άθρησκος εβραίος και παθιασμένος με την κουλτούρα yidish και την έκρηξη του σιωνισμού, πιστός σε στέρεες φιλίες και μοναχικός, ερωτευμένος με τη ζωή και στοιχειωμένος από τον θάνατο, ο Φραντς Κάφκα (1883 - 1924) αποτέλεσε ένα μυστήριο για τον εαυτό του και τους άλλους.

Ένας από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς, ο Φράντς Κάφκα είναι ίσως από τους πιο δύσκολους ανθρώπους,  τόσο στο να γράψει κανείς βιογραφία για αυτόν όσο και να την διαβάσει αφού η δύσκολη ζωή ενός παράξενου ανθρώπου θα δώσει και μια ιδιαίτερη βιογραφία.

Καταρχήν, παρόλο που η εποχή που έζησε ο Κάφκα είναι σχετικά πρόσφατη, δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για την ζωή του. Τουλάχιστον όχι τόσες όπως σε άλλες βιογραφίες όπου υπάρχουν λεπτομέρειες από κάθε στιγμή της ζωής κάποιων ανθρώπων και έτσι μπορούν να εξηγηθούν τα πάντα γύρω από αυτούς και το έργο τους.  Εδώ έχουμε μια μεγάλη αντίφαση, αν αναλογιστούμε ότι ο Κάφκα άφησε αρκετά γραπτά (τουλάχιστον τόσα που θα έπρεπε να δίνουν στοιχεία για εκείνον) αλλά και ημερολόγια για μια σημαντική περίοδο της ζωή του. Επίσης σχεδόν όποιος βρέθηκε δίπλα του στην ζωή του έχει γράψει βιβλίο για αυτόν (συμμαθητές, ερωμένες, φίλοι, ακόμη και ο γιατρός που διέγνωσε την αρρώστια του και τον εξέτασε λίγο πριν πεθάνει!). Παρόλα αυτά υπάρχουν κομμάτια στην ζωή του συγγραφέα που έμειναν μυστικά, ακόμη και κενά ολόκληρα για μεγάλα χρονικά διαστήματα όπου δεν υπήρχε κανένα δείγμα του που βρίσκεται και του τι κάνει.

Ο δύσκολος και δύσμορφος χαρακτήρας του Κάφκα έκανε την ζωή του βιογράφου ακόμη πιο δύσκολη. Επίσης τα διηγήματα του είναι τόσο ιδιαίτερα και άλλοτε αντιφατικά άλλοτε συμβατά με την ζωή του, που δύσκολα μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα. Ο Lemaires με μόνο όπλο τα βιβλία όσων πέρασαν από την ζωή του Κάφκα, τα Ημερολόγια και την επιστολή προς τον πατέρα του ιδίου καθώς και τις εκατοντάδες επιστολές που έγραφε και λάμβανε συνεχώς, επιχειρεί και κατορθώνει να μας δώσει μία πλήρη αλλά συνοπτική εικόνα  της ζωής του συγγραφέα, αποστασιοποιημένος και στηριζόμενος μόνο στα γραπτά, χωρίς σχεδόν καμία αναφορά σε φήμες και όλα αυτά  σε 350 σελίδες μικρού μεγέθους (18 Χ 11). Στο τέλος κάθε σελίδας υπάρχουν οι παραπομπές χρήσιμες για όποιον θέλει να διεισδύσει και άλλο στην πηγή,  αλλά ταυτόχρονα προαιρετικές. Η έκδοση είναι απλή Paperback.

Όλη η ζωή του συγγραφέα εκτυλίσσεται με γρήγορους ρυθμούς. Από τα παιδικά χρόνια έως την σχέση  του με τον πατέρα του, από τις φοιτητικές φιλίες ως την γνωριμία του με τον Μαξ Μπροντ ο οποίος θα παίξει τεράστιο ρόλο στην ζωή του και από τις σχέσεις με τις (πολλές για την εποχή) ερωμένες του έως την βαριά ασθένεια του θα φανεί καθαρά τι ρόλο έπαιξαν όλα τα παραπάνω και όχι μόνο στο έργο στου συγγραφέα.

Ένα έργο το οποίο έμεινε στο μεγαλύτερο μέρος του ανολοκλήρωτο, ενώ  μεγάλο μέρος κατέστρεψε και ο ίδιος ο Κάφκα όταν ήταν εν ζωή αφού δεν πίστεψε ποτέ ότι ήταν άξιος συγγραφέας. Είναι χαρακτηριστικό ότι αρνιόταν πεισματικά να εκδώσει τα έργα του ακόμη και κάτω από πιέσεις καταξιωμένων εκδοτών με ανούσιες δικαιολογίες.   Ίσως αυτές του οι ενέργειες και τα πιστεύω του να ήταν τελικά, όπως και η ζωή του μέρος του έργου του, αφού στο σύνολο του αναφέρεται στην αδυναμία κατανόησης των συστημάτων και των δομών, στον φόβο απέναντι στους γρήγορους ρυθμούς μιας σύγχρονης κοινωνίας, στο άγχος και την αδυναμία αντίδρασης στις διάφορες μορφές εξουσίας όπως και την ανάγκη υποταγής σε αυτές, συναισθήματα τόσο πρωτόγνωρα για την εποχή του όσο βαθιά ριζωμένα μέσα μας σήμερα.

Μετά τον θάνατο του ο φίλος του Μαξ Μπροντ, αγνοεί την εντολή του Κάφκα να κάψει όλο το ανέκδοτο έργο του,  επιμελείται και εκδίδει τα έργα που γνωρίζουμε σήμερα. 

Έτσι τίποτε από τα παραπάνω δεν εμπόδισαν το έργο του Κάφκα να ταξιδέψει σε ολόκληρο τον κόσμο, και να διαδώσει το μεγαλείο αυτής της αριστουργηματικής λογοτεχνίας που κατά την γνώμη μου σήμερα είναι πιο επίκαιρη παρά ποτέ.

''Αφορισμοί'', Φραντς Κάφκα

αφορισμός αρσενικό

1.    σύντομη, περιεκτική δήλωση που περιέχει μια ευρύτερα αποδεκτή αλήθεια, απόφθεγμα

2.    εκκλησιαστική ποινή με την οποία μέλος ενός χριστιανικού δόγματος αποκλείεται εντελώς από τη χριστιανική κοινότητα, ως τιμωρία για πολύ σοβαρά αμαρτήματα στα οποία περιέπεσε.

Αυτή η μικρή συλλογή αποφθεγμάτων (120 σελίδων μικρού μεγέθους) και μικρών κειμένων του Κάφκα, δεν είναι όπως συνήθως γίνεται μία συλλογή των καλύτερων και πιο εύστοχων  φράσεων και διαπιστώσεων του που κατέγραψαν κάποιοι άλλοι, αλλά μια συλλογή του ίδιου του Κάφκα. Ανατυπώθηκε μετά τον θάνατο του από τον Μαξ Μπρόντ ο οποίος σχολιάζει:

‘Αυτές οι «Παρατηρήσεις» σ αυτή τη μορφή ήταν καθαρογραμμένες με μελάνη και αριθμημένες από τον ίδιο τον Κάφκα. Ο χρόνος αυτής της σύνθεσης δεν μπορεί να καθοριστεί ακριβώς· οι πρώτοι αφορισμοί (μερικοί ελαφρώς παραλλαγμένοι) βρίσκονται στα γαλάζια τετράδια, στα οποία ο Κάφκα έγραψε τις σκέψεις του κατά το 1917 και 1918. Αυτά τα τετράδια περιέχουν εκτός από την πρώτη μορφή των αφορισμών και πολλά άλλα κείμενα. Την αρίθμηση των αφορισμών την ακολουθούμε ακριβώς όπως την έχει δώσει ο Κάφκα. Όπου δύο αφορισμοί βρίσκονται κάτω από κοινό αριθμό, ο συγγραφέας τούς έχει γράψει μαζί σ ένα φύλλο χαρτί, ενώ γενικά για κάθε αφορισμό είχε χρησιμοποιήσει ξεχωριστό φύλλο και ξεχωριστό αριθμό. Σε μερικές περιπτώσεις ένας αφορισμός έχει δύο αριθμούς· αυτόν τον έχει συνθέσει ο ίδιος ο Κάφκα από δύο αρχικούς αφορισμούς. Τα κομμάτια με ένα (*) τα είχε διαγράψει με μολυβιές, αλλά δεν τα είχε αφαιρέσει από τη δέσμη των φύλλων. Προφανώς τα προόριζε για διασκευή.’

Άγχος, φόβος απέναντι στο άγνωστο, αδυναμία αντίστασης απέναντι στις κρατικές δυνάμεις και στα γρανάζια της γραφειοκρατίας, προσωπικές αδυναμίες, δυσκολία στην ύπαρξη και την συνύπαρξη είναι τα βασικά συναισθήματα που βγαίνουν μέσα από τους αφορισμούς, και σε αυτό το έργο του μεγάλου Τσέχου συγγραφέα.

Οι ενότητες στις οποίες χωρίζει ο  Κάφκα του αφορισμούς είναι:

1. Σκέψεις για την αμαρτία, τα βάσανα, την ελπίδα και την αληθινή οδό.
2. Σε τρίτο πρόσωπο, αφορισμοί από το ημερολόγιο του 1920

''O Πύργος'', Φραντς Κάφκα

O Πύργος του Κάφκα αποτελεί, μαζί με τον Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόυς, το βιβλίο εκείνο για το οποίο έχω γνωρίζει τους περισσότερους ανθρώπους που δεν έχουν καταφέρει να το τελειώσουν, σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο βιβλίο. Αυτό από μόνο του αποτελεί πρόκληση για τον μέσο αναγνώστη και ίσως απορία στους αμέτρητους φανατικούς αναγνώστες του Κάφκα, όπως και ο γράφων. Πιστεύω όμως ότι είναι απόλυτα λογικό καθώς πρόκειται για ένα από τα πιο ‘βαριά’ από όλες τις απόψεις έργα του Φράντς Κάφκα.

Πρόκειται για το τελευταίο μυθιστόρημα (ακολούθησαν μόνο διηγήματα) του Τσέχου συγγραφέα, άρχισε να το γράφει τον Ιανουάριο του 1922, δύο χρόνια πριν φύγει από την ζωή. Εκδόθηκε μετά τον θάνατο του το 1926, από τον φίλο του Μαξ Μπροντ, ο οποίος όπως έχουμε αναφέρει ξανά,  αντί να εκτελέσει την επιθυμία του Κάφκα, που έγραψε στην  διαθήκη που έκανε τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, να κάψει το σύνολο του έργου του,   εκείνος το εξέδωσε κάνοντας και αρκετές διορθώσεις. Ένα μήνα πριν,  ο Κάφκα είχε υποστεί έναν δεύτερο νευρικό κλονισμό και είχε γράψει στον Μπροντ: Αυτή την εβδομάδα δεν την πέρασα και πολύ ευχάριστα, γιατί αναγκάστηκα να αφήσω την ιστορία του Πύργου, προφανώς για πάντα.

Αν και δεν είναι σαφές πότε σταμάτησε να γράφει τον Πύργο, εντούτοις το βιβλίο έμεινε όντως ημιτελές, σε ότι αφορά την πλοκή, ενώ σε ότι αφορά την  επιμέλεια (στίξη, σύνταξη κ.λπ.) δείχνει να είναι ολοκληρωμένο. Πάντως από αυτή τη χρονική στιγμή και ως το θάνατο του η υγεία του ήταν εξαιρετικά επιβαρυμένη, οπότε αν ασχολήθηκε θα ασχολήθηκε ελάχιστα.

Η υπόθεση:

Ο Κ. είναι επαγγελματίας χωρομέτρης, και καταφθάνει σε ένα χωρίο για να εργαστεί υπό τις διαταγές του Πύργου που διοικεί το συγκεκριμένο  χωρίο. Φτάνοντας όμως στο χωριό, όλες οι προσπάθειες του να προσεγγίσει τον Πύργο αποτυγχάνουν. Έτσι μπλέκεται στα γρανάζια ενός απρόσωπου και αδυσώπητου μηχανισμού, μέρος του οποίου αποτελούν όλοι οι γύρω του και από τον οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει αποφασίζοντας να συμβιβαστεί για να πολεμήσει το σύστημα ‘από μέσα’, τελικά όμως  και αυτές οι προσπάθειες αποβαίνουν άκαρπες και τελικά χάνει όλες τις μάχες και βρίσκεται μετέωρος.

Εξέλιξη – Πλοκή:

Ο Πύργος είναι από τα πιο στατικά έργα του Κάφκα. Μη σας ξεγελά η φαινομενικά μυστηριώδης και ενδιαφέρουσα υπόθεση. Στις 428 σελίδες του Πύργου η εξέλιξη είναι ελάχιστη. Κάθε σκηνή και διάλογος διαρκεί δεκάδες σελίδες. Αν και το βιβλίο δεν είναι ούτε αστυνομικό ούτε κλασσικού τύπου μυθιστόρημα, οπότε και αυτό δεν μειώνει την αξία του, εντούτοις οφείλω να αναφέρω ότι είναι μη ολοκληρωμένο,  κόβεται ακριβώς στην μέση μιας φράσης. Πιστεύω όμως ότι ήταν πολύ κοντά στο να τελειώσει, έτσι και αλλιώς η γεύση του μισού είναι πάντα μέρος του συγγραφικού χαρακτήρα του Κάφκα. Στην συγκεκριμένη έκδοση που εγώ έχω (Ροές Λογοτεχνία) υπάρχει ένα επίμετρο στο οποίο αναφέρεται το τέλος που είχε εκμυστηρευτεί ο Κάφκα στον Μαξ Μπρόντ.

Γραφή:

Η γραφή είναι όσο πιο Καφκική θα μπορούσε. Οι προτάσεις είναι πολύ μεγάλες, τα νοήματα εξαιρετικά ‘συμπυκνωμένα’ ενώ αν και οι περιγραφές είναι αφαιρετικές σε ότι αφορά τον χωροχρόνο, είναι αρκτετά πλούσιες σε ότι αφορά τα συνασθήματα.

Άγχος, φόβος του αγνώστου, φόβος της έλλειψης της αυτοκυριαρχίας, έλλειψη ελέγχου των συναισθημάτων, σκληρή και απρόσωπη εξουσία, αδυσώπητη γραφειοκρατία, ανεξέλεγκτος και μυστηριώδης κρατικός μηχανισμός, θολό τοπίο, γρανάζια στα οποία μπλέκεσαι χωρίς το θέλεις και δεν μπορεί να απεμπλακείς από αυτά, είναι μόνο μερικά από τα συναισθήματα και τις καταστάσεις τις οποίες πραγματεύεται ο Κάφκα και στις οποίες υποβάλει τον αναγνώστη. Όπως πάντα στον Κάφκα τα ερωτηματικά όχι μόνο δεν απαντώνται αλλά προοδευτικά πληθαίνουν και απαιτούν από τον αναγνώστη να συμμετάσχει ενεργά. Από την άλλη πλευρά η αναγνωστική αποστασιοποίηση επιβάλλεται ώστε το έργο να διαβαστεί χωρίς συναισθηματική φόρτιση και έτσι  να μπορέσει ο αναγνώστης να το απολαύσει.

Συνοπτικά μπορώ να πω ότι έχουμε ένα λογοτεχνικό αριστούργημα το οποίο πρέπει να διαβαστεί από κάθε φίλο του Τσέχου συγγραφέα. Αν όμως δεν έχετε ξαναδιαβάσει Κάφκα, θα πρότεινα να ξεκινήσετε από την ‘Μεταμόρφωση’ στην συνέχεια να περάσετε στην ‘Δίκη’ και αν έχετε αποφασίσει ότι σας αρέσει τότε μπορείτε να προχωρήσετε με τον Πύργο.

Αν είστε ήδη φίλος του Κάφκα και αν όπως έλεγε ο ίδιος πιστεύετε ότι : Τα βιβλία που έχουμε ανάγκη είναι εκείνα που πέφτουν σαν το τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής μας, τρέξετε αμέσως.

"Επιστολή προς τον πατέρα", Φραντς Κάφκα (Franz Kafka) :

Πρόκειται για ένα μοναδικό έργο, όχι πάνω από 90 σελίδες, κατά την γνώμη μου από τα πιο αντιπροσωπευτικά του Κάφκα, για αναγνώστες μυημένους σε αυτόν όμως, εκτός και αν υπάρχει ανοιχτό πεδίο στο οποίο θα ακολουθήσουν και άλλα έργα του ίδιου συγγραφέα, γιατί αλλιώς, σαν αυτόνομο βιβλίο , χωρίς δηλαδή μια περεταίρω γνώση του έργου και του βίου του συγγραφέα, φοβάμαι ότι θα απογοητεύσει.

Ο Φραντς Κάφκα το 1919 αποφασίζει και γράφει μια επιστολή στον πατέρα του την οποία δεν έστειλε ποτέ. Κάποια στιγμή την παρέδωσε την φίλη του Μιλένα και της είπε ότι θα της ζητήσει να την παραδώσει στον πατέρα του. Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ και έτσι η Μιλένα μετά τον θάνατο του την παρέδωσε στον φίλο του Κάφκα Μαξ Μπρόντ ο οποίος την έκανε βιβλίο, αγνοώντας όπως είναι γνωστό την επιθυμία του Καφκα να καεί με το υπόλοιπο ανέκδοτο έργο του.

Εδώ δεν έχουμε απλά μία επιστολή στην οποία αναφέρονται κάποια παράπονα και ουσιαστικά ένας γιος κατηγορεί τον πατέρα του για την κατάσταση στην οποία έχει βρεθεί (φοβίες, κακή υγεία, αδυναμία συγκέντρωσης, μειωμένη κοινωνικότητα κ.λπ.).Εδώ έχουμε ένα λογοτεχνικό αριστούργημα πάνω στο οποίο ο Κάφκα χτίζει ένα δικολαβικό έργο στο οποίο ξεκινώντας από την παιδική του ηλικία και προχωρώντας ως την ενηλικίωση του εκείνη την στιγμή, προσάπτει μία προς μία τις κατηγορίες στον πατέρα του. Στην συνέχεια θέτει με απόλυτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό την υπερασπιστική γραμμή του πατέρα (όπως φαντάζονταν ότι θα ήταν βάση της εμπειρίας του και των γεγονότων) και στην συνέχεια καταρρίπτει μία προς μία τις υπερασπιστικές αυτές τακτικές με επιχειρηματολογία και παραδείγματα. Στο τέλος, του δίνει το δικαίωμα μίας τελική υπερασπιστικής γραμμής επι του συνόλου, την οποία και καταρρίπτει κλείνοντας την επιστολή.

Η γλώσσα της επιστολής είναι αμιγώς Καφκική, που σημαίνει μεγάλες προτάσεις και δύσκολα νοήματα που απαιτούν μια συγκέντρωση. Μη φανταστείτε κάτι τρομερό, ένας κλασσικός Κάφκα.

Η έκδοση από τις εκδόσεις Ίνδικτος είναι εξαιρετική. Δέσιμο με μαλακό εξώφυλλο, και καλαίσθητο κάλυμμα. Οι σελίδες τόσο χοντρές που μόνιμα νόμιζα ότι γύριζα δύο. Η μετάφραση έχει γίνει κατευθείαν από το γερμανικό χειρόγραφο και έχει αποδοθεί αυτολεξεί.

Εκτός από την επιστολή το βιβλίο περιλαμβάνει:

Πρόλογο του Μεταφραστή

Περιγραφή των προσώπων που αναφέρονται στην επιστολή

Σημειώσεις του μεταφραστή (σε ξεχωριστή ενότητα)

Διαφορές χειρόγραφου και δακτυλογραφημένου πρωτότυπου

Χρονολόγιο της ζωής του Κάφκα

Φωτογραφικό υλικό.

"Η μεταμόρφωση", Φραντς Κάφκα (Franz Kafka)

Η μεταμόρφωση είναι ένα από τα λίγα 100% ολοκληρωμένα έργα του Κάφκα και κυκλοφόρησε όταν ήταν εν ζωή. Αν και αρχικά εκδόθηκε ως αυτόνομο διήγημα, επανεκδόθηκε με την επιθυμία του ίδιου του Κάφκα ως μέρος μιας τριλογίας διηγημάτων με τίτλο ‘Οι γιοι’ όπου επιπλέον περιλάμβανε τα διηγήματα ‘ Η κρίση’ και ‘Ο θερμαστής’.
Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του Κάφκα και αρκετά καλή εισαγωγή στο έργο του λόγω του μικρού μεγέθους, καθώς και του ότι πρόκειται για ένα από τα λίγα ολοκληρωμένα έργο του.


Η υπόθεση (από την πρώτη σειρά του βιβλίου): ‘ Όταν ένα πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε από ταραγμένο ύπνο, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σε τεράστιο έντομο’. Πώς θα Εξελιχθεί η ζωή του ήρωα, ποια η σχέση του με την οικογένεια του, τι θα γίνει με την δουλειά του είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα απαντηθούν.
Ο Κάφκα μας βάζει από την πρώτη σειρά μέσα στο κλίμα, ένα κλίμα μυστηρίου, αλλοτρίωσης, φόβου, τρόμου, θλίψης που θα μείνει αναλλοίωτο και ανέπαφο μέχρι την τελευταία σελίδα. Το κλασικό Καφκικό συναίσθημα του φόβου του άγχους και της αδυναμίας αντίδρασης μπροστά σε μία άγνωστη δύναμη που κινεί τα νήματα εδώ απογειώνεται.Η πραγματικότητα με το φανταστικό αποκτούν δυσδιάκριτα όρια ενώ όποιος προσπαθήσει να αναλύσει τους συμβολισμούς θα χαθεί και το διήγημα θα τον καταπιεί. Έτσι θα πρέπει να βρει μόνος του τον δρόμο της επιστροφής.


Η γραφή: Η μεταμόρφωση δεν έχει την κλασική Καφκική γραφή ως προς την ροή και τον τρόπο που συνδέονται οι προτάσεις αλλά και στην αλληλουχία των νοημάτων. Είναι μάλλον πιο απλά γραμμένη για αυτό και πρόκειται για το πιο δημοφιλές έργο του Κάφκα στους μη φανατικούς Καφκικούς δηλαδή στο πλατύ κοινό.


Έτσι το προτείνω ανεπιφύλακτα σε όλους, και λόγω του μικρού μεγέθους δεν χρειάζεται να αφιερωθεί πολύς χρόνος. Έτσι θα ήθελα πραγματικά να ακούσω πολλές απόψεις για αυτό το διήγημα τόσο αυτών που αγαπούν τον συγγραφέα όσο και των περιστασιακών αναγνωστών αυτού του διηγήματος.

"Η δίκη", Φραντς Κάφκα (Franz Kafka) :

Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα από τους ‘Καφκικούς αναλυτές’ είναι, το πιο είναι το πιο αντιπροσωπευτικό έργο του Τσέχου συγγραφέα. Καθώς ο Κάφκα έχει μια δική του συγγραφική σχολή, κατά καιρούς ο ρόλος του πιο αντιπροσωπευτικού έργου του έχει αποδοθεί στην Μεταμόρφωση, στον Πύργο αλλά και στην Σωφρονιστική Αποικία. Φυσικά αυτό είναι ένα θέμα που μπορούμε να συζητάμε για ώρες και ενδεχομένως να υπάρχουν τόσες απόψεις όσα και τα έργα του Κάφκα. Προσωπικά πιστεύω πως αυτή η αναζήτηση δεν έχει κάποιο νόημα.

Αν οι διάφοροι αναλυτές του έργου του Κάφκα έχουν κατά καιρούς αναφέρει διάφορά έργα, το μόνο σίγουρο είναι ότι στην συνείδηση του πλατύ κοινού ‘Η δίκη’ αποτελεί το πλέον αντιπροσωπευτικό έργο του Κάφκα. Μάλιστα είναι και το πιο πολυδιαβασμένο έργο του Τσέχου συγγραφέα και ίσως το έργο που έχει διαβαστεί περισσότερο από αναγνώστες που δεν έχουν διαβάσει κάτι άλλο από εκείνον.

''Η δίκη'' πιθανολογείται ότι ξεκίνησε να γράφεται το 1914 και ότι τέλειωσε την ίδια χρονιά. Εκδόθηκε όμως το 1925, ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Κάφκα, από τον φίλο του Μαξ Μπρόντ, στον οποίο είχε αφήσει ρητή εντολή να καταστρέψει το έργο του. Την χρονιά που άρχισε ο Κάφκα να γράφει την δίκη είχε μόλις χωρίσει από την Φελίτσε Μπάουερ, της οποίας η οικογένεια είχε στήσει ένα άτυπο δικαστήριο εναντίον του Κάφκα ο οποίος διέλυσε τον αρραβώνα. Έτσι εκτός από τον ίδιο τον χαρακτήρα (συγγραφικό και φυσικό) του Κάφκα φαίνεται ότι η εμπειρία αυτή έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην συγγραφή της δίκης. Ο νομπελίστας Elias Kanetti έχει γράψει ένα βιβλίο με αυτό ακριβώς το θέμα, με τίτλο ‘Η άλλη δίκη, Τα γράμματα του Κάφκα στη Φελίτσε’ εκδόσεις Scripta 2002.

Η δίκη ανήκει στα ολοκληρωμένα έργα του Κάφκα, τουλάχιστον ως προς την εξέλιξη της πλοκής ενώ για το θέμα των τεχνικών διορθώσεων πιστεύεται ότι ολοκληρώθηκαν από τον Μπρόντ χωρίς αυτό να είναι αποδεδειγμένο.

Το βιβλίο θα μας προϊδεάσει από τις πρώτες γραμμές για το τί θα επακολουθήσει: Κάποιος πρέπει να είχε συκοφαντήσει τον Γιόζεφ Κ., γιατί ένα πρωί, χωρίς να έχει κάνει τίποτα απολύτως, συνελήφθη. Ο Κ. ένα πρωί ξυπνώντας συλλαμβάνεται χωρίς να του απαγγελθούν κατηγορίες. Του ανακοινώνουν ότι θα δικαστεί χωρίς όμως να διευκρινίζεται ο χρόνος. Χωρίς να γνωρίζει τις κατηγορίες θα προσπαθήσει να αποδείξει την αθωότητα του, μπλέκοντας στους δαιδαλώδεις λαβύρινθους του δικαστηρίου και στα γρανάζια ενός απρόσωπου κρατικού μηχανισμού διαπιστώνοντας σιγά σιγά πως όλος ο κόσμος είναι μια προέκταση αυτού. Η αγωνία για το άγνωστο, ο φόβος, ο παραλογισμός, το άγχος, οι λαβύρινθοι της γραφειοκρατίας, και το αίσθημα ενοχής και ανάγκης συμβιβασμού είναι μόνο μερικά από τα συναισθήματα στα οποία υποβάλλεται ο ήρωας.

Η γραφή στον συγκεκριμένο έργο είναι Καφκική αλλά όχι τόσο ‘βαριά’ όσο στον Πύργο, για τα δεδομένα του Κάφκα είναι σχετικά ελαφρύ βιβλίο.